Azotlu bileşiklerden amonyak, amonyuma göre daha çok zehirlidir.
Amonyağın amonyuma oranı suyun pH derecesine (asitliğine) bağlıdır.
Suyun pH derecesi arttıkça bu oran yükselir, yani amonyak konsantrasyonu
artar.
Hafif asitli veya düşük alkali suda (pH<7,3) amonyak zehirlenmesi riski
yok gibidir. Su alkalinleştikçe zararsız amonyum hemen amonyağa dönüşür ve
tehlike çanları çalmaya başlar.
Akvaryumunuz herhangi bir nedenle aylarca ihmal edilmiş,
balıklar tortu bulutları arasında yüzüyor olsa bile pH düşük kaldığı
sürece bir amonyak zehirlenmesi tehlikesi yoktur. Fakat aylardan sonra
aklınız başınıza gelipte kısmen su değiştirmek istediğinizde durum
değişir. Eğer taze musluk suyu alkali ise (pH>7,5) akvaryuma eklenince
pH'ı yükselip bir amonyak zehirlenmesine yol açabilir.
Çözüm: İhmal edilmiş akvaryumunuzun suyunu 1/4'ünü veya
1/2'sini değil, en az %75'ini değiştirin. Tabi ki iyi dinlendirilmiş,
havalandırılmış ve antiklor damlatılmış suyla. Böylece amonyak
konsantrasyonunu zehirli olmayacak kadar azaltmış olacaksınız.
Su bitkileri, özellikle de su üstünde yüzenleri, amonyumu gübre
olarak kullanırlar. Lemna minor veya Pistia gibi su üstü bitkileri
çok etkili amonyum arıtıcılarıdır. Hızla çoğalan bu bitkilerden
fazlalarını atarak akvaryumdan amonyum atmış olursunuz.
Alkali suda yaşayan Afrika çiklitleri için bakımsız akvaryumlarda
amonyak zehirlenmesi tehlikesi yüksektir. Bunlar genellikle çok yiyen
ve çok artık bırakan türler oldukları için güçlü ve geniş hacimli
filtreler gerektirirler. Bilyap'ın da her fırsatta yazdığı gibi sık
sık temizlenebilen ön filtreler çok yaralıdır. Su, diğer türlere göre
daha sık değiştirilmelidir. Örneğin her hafta %15-20 oranında.
Bakımlı akvaryumlarda amonyum konsantrasyonu ortalama olarak
tamamen zararsız olan 0,5mg/litre düzeyinde kalır. Alkali düzeyi
pH 7,5'in üzerine çıkmadıkça biraz daha yüksek oranlarda sakıncasızdır.
Amonyak oluşmaya başlarsa, 0,2-0,6mg/litre gibi konsantrasyonlardan
itibaren balıklarda oksijen yetersizliğini hatırlatan sık solunumlar başlar.
Balıklarınızda havasız kalmış gibi sık soluma görürseniz amonyak zehirlenmesi
olasılığını da düşünün.