Genellikle akvaryumcularda satılan çöpçülerin hepsi genç
balıklardır, bu yüzden ancak akvaryumunuzda bir sene geçtikten sonra bu
balıkların ergenlik çağına eriştiklerini söylemek yanlış olmaz sanırım.
Erginleşmiş balıklarda dişiler derin ve geniş vücutlu, erkekler ise ince
ve uzun vücutlu olurlar. Dişiler aynı zamanda daha büyük boya ulaşırlar.
Bazı cins çöpçülerde dişi ve erkekler pelvis yüzgeçlerine bakılarak ayırt
edilebilirler. Erkeklerin pelvis yüzgeçleri sivri uçlu, dişilerin ise
pelvis yüzgeçlerinin ucu yuvarlaktır. Bu olay komanda çöpçülerde
belirgindir.
Çöpçü balıkları gurup halinde yumurtlarlar. Genellikle üretmek için iki
erkek ile bir dişi çöpçü kullanılır. Fakat bazıları gurubu daha büyük
tutarlar ama her seferinde erkek çöpçüler dişilerden daha fazla olması
gerekir. Benim üretmek için kullandığım en büyük gurup 3 dişi ve 5 erkek
çöpçüden ve de en küçük gurupta sadece bir dişi ve erkekten oluşmuştu.
Üretmek için çöpçüleri ayrı bir akvaryuma almanız gerekir. Çöpçüler karma
akvaryumda da ürerler fakat yumurtaların hiçbirini kurtaramazsınız.
Kullanacağınız üretme akvaryumu aşağı yukarı 40cm uzunluğunda olmalı.
Benim üretme için kulandığım akvaryumlar 38 cm boyunda 30cm
genişliğindeler, yani taban alanı 1140cm kare. Kullanacağınız akvaryumun
boyu ve genişliğini çarpın, eğer taban alanını 1140 cm kare civarında
bulursanız bu akvaryum çöpçü üretmek için idealdir. Bu akvaryumun içine
sadece hava ile çalışan basit bir sünger filtre konur. Üreme ve yavru
balık yetiştirme akvaryumlarına kum konmaz.
Çöpçüleri üremeye hazır duruma getirmek için canlı ve dondurulmuş
yemler gibi etli yiyecekler yedirmelisiniz. Suyun 25%'ini birkaç derece
daha soğuk suyla değiştirmek bazen iyi beslenmiş çöpçülerin üremeye
başlamalarını sağlayabilir. Kış aylarıında ısıtıcınızı fişten çekerek
su sıcaklığının birkaç derece azalmasını da sağlayabilirsiniz. Ani ısı
değişikliği doğadaki hava değişikliğini kopya etmeye çalışmaktan başka
birşey değildir. Genellikle ilk önce dişi çöpçü üreme hareketlerine başlar.
Çoğunlukla yavaş hareket eden bu balık akvaryumda hızlıca sağa sola,
camda yukarı aşağı yüzmeye başlar. Arada sırada aniden yüzmeyi bırakıp
birkaç saniye aradan sonra yine yüzmeye devam eder. Yakından takip
edildiğinde dişi balığın bu hareketleri uygun yumurtlama yerleri arama
olarak düşünülebilir. Dişi balığın heyecanlı ve hızlı yüzmesi kısa süre
sonra erkek balığın dikkatini çeker ve o da dişi balığı takip etmeye
başlar. Erkek çöpçü dişinin biraz üstünde yüzer ve dişinin kafasını
bıyıklarıyla adeta okşar. Yüzme bir süre böyle devam eder. Yumurtlama
başlamadan önce çöpçüler T-pozisyonuna girerler. ilişikteki resimde
Corydoras aeneus'lar T-pozisyonunda. T-pozisyonunda erkek çöpçü dişi
balığın önüne geçer ve dişi çöpçü bıyıklarıyla erkeğin pelvis yüzgeçlerine
dokunur. Bazı kişiler bu anda erkek çöpçünün döl salgıladığını ve dişinin
bunu içtiğini ve dölün özel kanallarla dişi balığın karnındaki yumurtalara
ulaşıp bunlari döllediğini iddia ederler. Başka bir fikir ise gene dişinin
dölü içtiği ve yumurtladıktan sonra yumurtaların üstüne dölü tükürdüğüdür.
Yöntem ne olursa olsun, T-pozisyonundan sonra dişi balık pelvis sepetine
yumurtalarını bırakır. Dişi balık pelvis sepetini pelvis yüzgeçlerini
birbirine bastırarak yapar, resimde görüldüğü gibi. Bunun ardından dişi
yüzmeye başlar ve seçtiği bir yere yumurtalarını yapıştırır. Seçilen
yerler bitki yaprakları veya akvaryum camı olabilir. Cinsine göre her
üremede bir dişi çöpçü 30 ila 200 arası yumurta yumurtlar. Ayrıca üreme
birkaç gün sürebilir.
İyi beslenmiş çöpçüler yumurtalarına dokunmazlar fakat yavrular
yumurtalardan çıkınca onları iştahla yerler. Bu yüzden yumurtlama bitince
ya çöpçüleri yada yumurtaları başka akvaryuma ayırın. Suyun ısısına göre
yumurtalar 3 ila 8 gün arasında açılırlar. Suya 'Methylene Blue' gibi bir
ilaçtan birkaç damla damlatmak yumurtaları korur. Yumurtadan tam çıkmadan
önce yavrular yumurtanın zarı içinde kıpırdadığı görülebilir. Yumurtadan
çıkan yavrular dibe inerler. İlk iki gün hala mevcut olan yumurta
sarılarından beslenirler. İkinci günden itibaren yavruları beslemeniz
gerekir. İlk yem olarak mikro kurtlar, yumurtadan yeni çıkmış Artemia
salina ve piyasada pekçok çeşitte bulunan toz yemler kullanılabilir.
Toz yem kullanırken yemin dibe çökmesini sağlamak gerekir. Yavrular kirli
suya çok hassastırlar bu yüzden aşırı beslemekten uzak durup iki üç günde
bir suyun 25%'ini değiştirmek lazımdır. Yavru büyütme akvaryumuna on tane
kadar salyangoz atmak yararlıdır. Salyangozlar artık yemlerı yer ve
salyangozun dışkıları tek hücreli organizmaların artmasını sağlar. İlk
başlarda yavrular bu organizmalarlada beslenirler. Yavruların
yaşamlarındaki en hassas dönem ilk üç haftadır. Bu sürede bazı yavruların
ölmesi kaçınılmazdır. Yavrular 1 ila 2 sene arası üremeye hazır duruma
gelirler.
Akvaryumcularda çeşitli çöpçü balıkları her zaman mevcuttur. Çöpçüler
hem karakter dolu ilginç balıklardır, hemde akvaryumunuzun diğer balıklar
tarafından kullanılmayan dibine hareket getirirler.
Umarım bu yazım çöpçü balıklarına daha değişik bir gözle bakmanızı
sağlamıştır. Yazdıklarımın hepsi kendi gözlemlerim, fotoğraflar ise Japon
amatör akvaryum sever Yutaka Yamamoto'ya aittir.