Bu kitapçıktan ilginç bulduğumuz bazı akvaryumculuk kurallarını size aktaralım.

Akvaryumcuğun temel etik kuralları - Yaşam Alanı Akvaryum'dan

Sadece gözünüzle seçmeyin!
Birçok akvaryum meraklısı besleyeceği balığı sadece güzelliğine bakarak seçiyor. Halbuki balık seçiminde güzellik değil, türün gereksinimleri ön planda olmalıdır.

Hangi balıklar tercih edilmeli?

1. Tatlısu türleri
2. Hakkında yeterli bilgi bulunan tanınmış türler; hakkında az bilgi ve tecrübe bulunan ekzotik türlerden kaçınmalı
3. Doğadan yakalanmış değil, akvaryumda üretilmiş türler
4. Uzak yerlerden taşınmamış balıklar; mümkünse yerli üretim balıklar
5. Sosyal açıdan uyumlu, barışçı türler
6. Sıcaklık, pH, GH, bakteri oranı gibi su kalitesi konusunda benzer gereksinimleri olan türler
7. Piyasada yaygın olarak bulunan kuru yemleri yiyen, yem konusunda seçici olmayan türler
8. Kolayca hastalanmayan, su kalitesindeki küçük salınımlara karşı dayanıklı türler
9. Normal hareket edebilen balıklar; seçici üretimle yüzgeçleri aşırı geliştirilmiş tül kuyruklu balıklardan sakınmak gerekir.
10. Derisinde tümör, şişkinlik, leke gibi herhangi bir hastalık belirtisi olmayan balıklar

Acemi balığı hurafesi
Her hatayı kaldıracak bir acemi balığı gerçekte yoktur; sadece su kalitesindeki salınımlara karşı göreceli olarak daha dayanıklı balıklar vardır. Örneğin komando çöpçü (Corydoras paleatus), platy, tetrazon ve bakır tetra gibi... Buna rağmen her akvaryum sahibi bu göreceli olarak kolay türlerin dahi gereksinimleri konusunda kendini iyice bilgilendirmelidir; ortada bulanıklık, belirsizlik bırakmamalıdır. Doğal türlerin ve doğal yaşamın korunması gerektiği düşünülerek bakımı zor veya akvaryumlar için fazla büyük türlerden uzak durulmalıdır. Uzak durulması gerekenlere deniz balıkları ve doğadan yakalanmış balıklar da dahildir.

Neden çok renkli mercan balıklarını barındıran deniz akvaryumlarından uzak durulmalı?
Tuzlusu akvaryumlarının, özellikle de mercan balıklarının bakımı hem parasal hem de zamansal açıdan fazlaca masraflıdır. Daha da önemlisi, deniz akvaryumlarında beslenen canlılar çoğunlukla doğadan yakalanıp satışa çıkarılıyor. Bütün önlemlere rağmen hala dünyaca yaygın olan dinamitli ve kimyasal maddeli avlanma yöntemleri, sadece yakalanan balıklara değil, geniş çevreye ve hatta bazen bir mercan kolonisinin tamamına onarılması çok güç zararlar veriyor. Bu konuda Hawaii Deniz Akvaryumu Topluluğu'nun (Hawaii Marine Aquarium Council MAC) çalışmaları var. Bu topluluk, mercan ekolojilerine zarar verilmeyecek şekilde (ve sayıda) kepçeyle yakalanmış balıkları MAC sertifikasıyla satmayı hedefliyor. Böylece alıcının da deniz balığı satın alırken vicdanı rahat olabilecek. Ancak henüz İsviçre'de MAC sertifikalı balık pek bulunmuyor. Ayrıca yoğun fiyat rekabeti ve sahte sertifikalar, daha da önemlisi, piyasadaki müşterilerin çoğunluğunda aynı balığa MAC sertifikalı diye daha fazla para ödemeye razı olacak kadar doğal yaşamı kollama bilincinin olmaması, bu tür iyi niyetli projeleri uygulamada zora sokuyor.

Neden az bulunur egzotik türlerden uzak durulmalı?
Akvaryumculuğa yeni adım adan bir kişi, hakkında bolca bilgi ve tecrübe bulunan, yaygın olarak beslenen "göreceli kolay" türleri tercih etmelidir. Az bulunur tüleri besleme hırsının bedelini genellikle balıklar öder. Uygun besleme şartları bulunana kadar deney malzemesi yerine geçen bu balıkların akibeti genellikle yavaş bir ölüm olur.

Neden mümkün oldukça ithal değil, yerli üretim balık?
İsviçre'de satılan balıkların çoğu Güney Amerika veya Uzakdoğu Asya'dan ithal edilmektedir. Bu tip tropik bölgelerde süs balıkları genellikle açık hava havuzlarında üretilirler. Bu balıkların ne şartlarda üretildiği, hangi ilaçlarla yaşatıldığı, hangi balıkların nasıl bir seçimden sonra gönderildiği çoğunlukla bilinmez. İlaçlar sayesinde satışa kadar sağlıklı kalan bir balık kısa sürede hastalanıp ölebilir, daha da kötüsü, gittiği akvaryuma kendisinin bağışıklı olduğu yabancı hastalıklar bulaştırabilir. İthal yapılacaksa bile, üretim koşulları bilinen ve takip edilen yakın ülkeler tercih edilmelidir (son yıllarda İsviçre'ye en çok Çekoslavakya'dan balık ithal ediliyor). Yakın bölgelerde üretilmiş balıklar doğal olarak yerel su şartlarına çok daha iyi uyum sağlayabiliyorlar. Ayrıca taşıma (transport) mesafesi de kısalmış oluyor; her transport balık sağlığı için bir yük demektir.

Neden ihtişamlı tül kuyruklardan uzak durulmalı?
Suni üretimle (suni seleksiyon) aşırı uçlara sapmanın örnekleri özellikle Lepistes ve Japon balıklarında görülebilir. Bazı tül kuyruk Japonların yüzgeçleri artık yüzme organı olmaktan çıkmıştır; balıklar güçlükle hareket eder hale gelmiştir. Bazı Japon balıklarında da suni üretimle dengeyi saylayan sırt yüzgeçi yok edilmiştir; en ufak bir su akıntısı zavallı balıkların dengesini bozar. Bazı balon göz japon balıkları artık önlerini göremez hale gelmişlerdir, gözleri ancak yukarı doğru bakabilir. Bütün bu tip özürlü balıklar, balıklara koleksiyon malzemesi gözüyle bakanlar tarafından seçkin ve değerli ırklar olarak kabul edilse de bilinçli akvaryumcular genetik özürleri olan suni balıkları kesinlikle satın almamalıdır.

Bilyap olarak akvaryumculuk etikleri konusundaki bir ek notumuz:

"Akvaryum sonuçta bir hobi, hobimi istediğim gibi yaparım, istediğim balığı alırım, istediğim gibi yaşatırım, özgür bir ülkede yaşıyoruz vs." tipi akvaryumculuk etiklerinin yaygınlaşmasını engelleyici görüşler de olabilir. "Akvaryumculuk etiklerine uymazsam ne olur" sorusuna nasıl bir yanıt verebileceğimizi düşündük, aklımıza ancak şunlar geldi:

1. Hiçbir şey olmaz, çünkü balıkların kendi haklarını koruyacak güçleri yoktur. Bizim elimize bakıyorlar, bir yerde elimizde oyuncak gibiler, tamamen çaresiz ve savunmasızlar. Ancak uygar insan, bir zorlama olmadan da diğer insanların ve canlıların yaşama haklarını düşünür, onları elinden geldiğince gözetmeye çalışır. Gücünü kötüye kullanıp işi bencilliğe ve zorbalığa dökmez. Uygar insan, kendisi güce kolayca boyun eğmediği gibi, karşısındakinin de haklarını "nasıl olsa güç bende" diyerek ezme hakkını kendinde görmez. Uygarlaşamamış insan güce boyun eğer ve güçle boyun eğdirir.
2. Doğal yaşama saygı anlamına gelen akvaryum etikleri yaygınlaşamazsa, akvaryum hobisi sosyal açıdan bakıldığında felsefesini yitirir, hiçbir zaman da kültürlü kesimde prestij kazanamaz. Halbuki akvaryumculuğun gelişmesi için en çok bu kültürlü kesime ihtiyaç vardır. Bizce akvaryumculuk bilim, kültür ve sanattan nasibini almış, elindeki imkanlar dahilinde kendini sürekli geliştiren, kavga etmeden tartışmayı bilen akıllı insanların uğraşı olmalıdır. Bakarsınız o zaman akvaryumculuk şimdiki gibi hala doğaya zarar veren değil, oluşturduğu duyarlı topluluk sayesinde doğayı koruyan bir uğraş haline gelir.